رفرکتومتر بریکس

رفرکتومتر بریکس چیست؟

رفرکتومتر بریکس ابزاری کوچک، دقیق و قابل حمل است که به طور ویژه برای سنجش محتوای قند و مواد جامد محلول در مایعات و عصاره‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. برخلاف تصور عموم که همه رفرکتومترها را بریکس‌سنج می‌دانند، تمامی دستگاه‌های رفرکتومتر برای اندازه‌گیری پارامتر بریکس (شیرینی) طراحی نشده‌اند و تنها دسته‌ای از آن‌ها دارای مقیاس بریکس هستند.

مفهوم درجه بریکس (°Brix)

درجه بریکس نشان‌دهنده درصد وزنی قند (ساکارز) و مواد معدنی محلول نسبت به وزن کل محلول است. به عنوان یک معیار استاندارد فیزیکی، ۱ درجه بریکس معادل ۱ گرم ساکارز در ۱۰۰ گرم محلول تعریف می‌شود.

انواع مدل‌های رفرکتومتر بریکس موجود در بازار:

بر اساس نوع مایع و غلظت قند موجود در آن، رفرکتومترهای بریکس در بازه‌های مختلفی دسته‌بندی می‌شوند:

• رفرکتومتر بریکس ۰ تا ۳۲ درصد: پرکاربردترین مدل برای سنجش قند میوه‌ها، آبمیوه‌ها، نوشابه‌ها و شربت‌های رقیق.
• رفرکتومتر بریکس ۰ تا ۸۰ درصد: ویژه اندازه‌گیری غلظت‌های متوسط تا بالا نظیر عصاره‌های صنعتی و کنسانتره‌ها.
• رفرکتومتر بریکس ۰ تا ۹۰ درصد: طراحی‌شده برای سنجش مایعات بسیار غلیظ و پرقند.
• رفرکتومتر عسل (تست عسل ۳ کاره): جهت اندازه‌گیری بریکس (ساکاروز)، درصد رطوبت و چگالی بومه در عسل.
• رفرکتومتر شیرینی‌سنج و الکل‌سنج (مخصوص شراب): دارای مقیاس دوگانه سنجش بریکس و الکل پتانسیل.
• رفرکتومتر شیرینی‌سنج و چگالی‌سنج آبجو: جهت سنجش عصاره و چگالی اولیه و ثانویه در فرآیند تخمیر آبجو.
• رفرکتومتر ۲ کاره بریکس و شوری: ابزار ترکیبی جهت سنجش هم‌زمان درصد قند و میزان نمک محلول.

نحوه عملکرد رفرکتومتر بریکس

کارکرد بریکس سنج بر پایه قانون شکست نور (Refraction) در مایعات استوار است. زمانی که شعاع نور از منشور اپتیکی دستگاه و لایه باریکی از نمونه مایع عبور می‌کند، به دلیل وجود مولکول‌های ساکارز و املاح حل‌شده، سرعت نور تغییر کرده و مسیر آن دچار انحراف می‌شود.

هرچه میزان قند حل‌شده در نمونه بیشتر باشد، ضریب شکست مایع بالاتر رفته و زاویه انحراف نور بزرگ‌تر می‌شود. این تغییر زاویه باعث حرکت خط مرزی جداکننده (مرز بین ناحیه آبی/تیره و ناحیه روشن) روی مقیاس مدرج درجه بریکس به سمت اعداد بالاتر می‌گردد.

سیستم جبران خودکار دما (ATC)

از آنجا که ضریب شکست مایعات کاملاً تحت تأثیر دمای محیط و نمونه قرار دارد، مدل‌های پیشرفته رفرکتومتر بریکس به سیستم ATC  مجهز هستند. این سیستم با تعدیل اثر نوسانات دمایی در بازه استاندارد کاری (معمولاً ۱۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد)، قرائت دقیق عددی را بدون نیاز به محاسبات دستی تصحیح دما تضمین می‌کند.

نحوه استفاده از رفرکتومتر بریکس

روش کار با بریکس متر چشمی بسیار ساده است و در چند مرحله سریع انجام می‌شود:

1. پوشش منشور: درپوش شفاف منشور اپتیکی را بلند کنید.
2. نمونه‌گذاری: با استفاده از یک قطره‌چکان تمیز، ۱ تا ۲ قطره از مایع مورد آزمون را روی سطح منشور بگذارید.
3. بستن درپوش: درپوش را به آرامی روی منشور قرار دهید تا نمونه به صورت یکنواخت و بدون حباب هوا در تمام سطح منشور پخش شود.
4. نشانه روی به سمت نور: منشور دستگاه را به سمت یک منبع نور روشن (نور روز یا چراغ) بگیرید.
5. قرائت عدد بریکس: از طریق چشمی به داخل نگاه کنید (در صورت لزوم با چرخاندن چشمی، وضوح درجه‌بندی را تنظیم کنید). عددی را که دقیقاً روی خط مرزی بین بخش آبی و سفید قرار گرفته است، به عنوان درجه بریکس (°Brix) ثبت کنید.
6. تنظیف: پس از اتمام سنجش، منشور و درپوش را با دستمال نرم و مرطوب پاک کرده و کاملاً خشک نمایید.

نکته کالیبراسیون: برای کالیبره کردن رفرکتومترهای بریکس عمومی (مانند ۰-۳۲)، کافی است یک قطره آب مقطر روی منشور قرار داده و با پیچ کالیبراسیون، خط مرزی را دقیقاً روی عدد 0% Brix تنظیم کنید.

چگونه دستگاه رفرکتومتر بریکس را کالیبره کنیم؟

کالیبره کردن بریکس متر فرآیندی بسیار ساده اما حیاتی است که دقت اندازه‌گیری درصد قند و جامدات محلول را تضمین می‌کند. برای کالیبره کردن این دستگاه می‌توانید مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:

مراحل گام‌به‌گام کالیبراسیون رفرکتومتر بریکس

1. تمیز کردن منشور: ابتدا درپوش شفاف را بلند کرده و سطح منشور اپتیکی را با یک دستمال نرم، تمیز و بدون پرز (مانند دستمال عینک) کاملاً پاک کنید تا هرگونه گرد و غبار یا اثر نمونه‌های قبلی برطرف شود.
2. چکاندن مایع کالیبراسیون (آب مقطر): با استفاده از قطره‌چکان، ۱ تا ۲ قطره آب مقطر (Distilled Water) یا آب دیونیزه خالص را روی مرکز منشور قرار دهید. (نکته: در اکثر رفرکتومترهای بریکس عمومی مانند بازه ۰ تا ۳۲٪، آب مقطر به عنوان استاندارد صفر درصد بریکس استفاده می‌شود. در مدل‌های خاص با بازه بسیار بالا مانند ۰ تا ۹۰٪ یا رفرکتومتر عسل، ممکن است به محلول کالیبراسیون مخصوص یا بلاک مرجع نیاز باشد).
3. بستن درپوش: درپوش شفاف را به آرامی روی منشور بگذارید تا آب مقطر به صورت یکدست و بدون ایجاد حباب هوا در تمام سطح منشور پخش شود.
4. نشانه روی به سمت نور و نگاه از چشمی: دستگاه را به سمت یک منبع نور روشن (نور روز یا چراغ) بگیرید و از طریق چشمی به داخل نگاه کنید. در صورت لزوم، چشمی را بچرخانید تا درجه‌بندی داخل دستگاه کاملاً شفاف و واضح شود.
5. تنظیم پیچ کالیبراسیون (Zero Adjustment): با استفاده از پیچ‌گوشتی کوچک مخصوص کالیبراسیون (که همراه دستگاه ارائه می‌شود)، پیچ تنظیم موجود روی بدنه دستگاه را به آرامی بچرخانید تا خط مرزی بین ناحیه آبی (تیره) و سفید دقیقاً روی عدد 0% Brix قرار گیرد.
6. خشک کردن و آمادگی برای تست: پس از تنظیم خط صفر، درپوش را باز کرده و منشور را با دستمال نرم کاملاً خشک کنید. اکنون دستگاه شما با دقت کامل آماده اندازه‌گیری نمونه‌های واقعی است.

نکات مهم برای حفظ دقت کالیبراسیون

• دمای محیط: کالیبراسیون را ترجیحاً در دمای اتاق (حدود ۲۰ درجه سانتی‌گراد) انجام دهید. اگر دستگاه شما به سیستم ATC (جبران خودکار دما) مجهز باشد، تغییرات جزئی دمای محیط به صورت اتوماتیک جبران می‌شود.
• دوره کالیبراسیون: بهتر است قبل از شروع اندازه‌گیری‌های حساس، یا به‌صورت هفتگی/ماهانه، نقطه صفر دستگاه را چک کنید.
• مراقبت از منشور: هرگز از اجسام سخت یا زبر برای پاک کردن منشور استفاده نکنید؛ زیرا ایجاد خط و خش روی شیشه منشور باعث پخش شدن نور و کاهش دقت دستگاه می‌شود.

ثبت فاکتورهای رسمی در سامانه مودیان

خرید بریکس سنج از آسمان لب

مجموعه آسمان لب با بهره‌گیری از کارشناسان مجرب علمی، نیازهای محققین و صنایع را ارزیابی کرده تا محصولات و تجهیزات آزمایشگاهی را با بالاترین کیفیت از تامین‌کنندگان معتبر ارائه دهد.

شما می توانید انواع رفرکتومتر را از شرکت فروش تجهیزات آزمایشگاهی آسمان لب تهیه و خریداری نمایید.