هیدرومتر سه کاره (الکل سنج سه کاره)
هیدرومتر سه کاره (که در بازار و میان مصرفکنندگان با عناوینی چون الکل سنج سه کاره، هیدرومتر سه مقیاسه یا الکل سنج سه تیکه نیز شناخته میشود)، یکی از ابزارهای اندازهگیری و سنجش تخمیر مایعات است. این ابزار بر اساس چگالیسنجی مایعات کار کرده و به دلیل داشتن سه ردیف درجهبندی مجزا روی ساقه خود، پارامترهای اصلی تخمیر را اندازهگیری میکند.
جدول مشخصات فنی هیدرومتر سه کاره
| پارامتر فنی | مشخصات و مقادیر |
| نام محصول | هیدرومتر سه کاره (الکل سنج سه کاره) |
| طول کل (ارتفاع) | ۲۶۰ میلیمتر |
| قطر بدنه | ۱۶ میلیمتر |
| دامنه سنجش چگالی نسبی (SG) | ۰.۹۹۰ تا ۱.۱۶۰ |
| درجه تفکیک چگالی (SG) | ۲ (یا ۰.۰۰۲ در درجات مقیاس) |
| دامنه سنجش قند | ۰ تا ۳۵ درجه بریکس |
| درجه تفکیک بریکس | 1 درجه |
| دامنه تخمین الکل (%ABV) | ۰ تا ۲۰+ درصد |
| دمای مرجع کالیبراسیون | کالیبره شده در دمای ۲۰ درجه سانتیگراد (۶۰ درجه فارنهایت) |
| جنس بدنه و شناور | شیشه شفاف آزمایشگاهی با ساچمههای سربی متراکم در حباب زیرین |
| بستهبندی | دارای قاب استوانهای پلاستیکی محافظ ضدضربه |

دستورالعمل و نحوه استفاده از الکل سنج سه کاره
برای به دست آوردن نتایج دقیق و جلوگیری از خطا در اندازهگیری، روش کار با الکل سنج سه کاره مطابق با راهنمای همراه محصول به ترتیب زیر انجام میشود:
مرحله اول: ضدعفونی و آمادهسازی
- تمام وسایلی که با مایع در تماس هستند (از جمله استوانه مدرج یا ظرف تست) را کاملاً تمیز و ضدعفونی کنید.
- نمونهای از مایع را قبل از افزودن مخمر بردارید.
مرحله دوم: قرائت اولیه (Starting Gravity – OG)
- نمونه مایع را داخل استوانه تست بریزید.
- هیدرومتر را به آرامی درون مایع غوطهور سازید و آن را اندکی بچرخانید (Spin) تا حبابهای چسبیده به بدنه شیشهای جدا شوند (وجود حباب مانع از نشست صحیح ابزار در مایع میشود).
- با چشمان همسطح خط مایع نگاه کنید؛ طرز کار الکل سنج سه کاره در قرائت به این صورت است که باید کف خط انحنای مایع را مبنا قرار دهید، نه لبههای بالایی چسبیده به دیواره شیشه.
- عدد مربوط به چگالی اولیه (Starting Gravity) را یادداشت کنید. (معمولاً چگالی اولیه بین ۱.۰۴۰ تا ۱.۰۹۰ و برای برخی ترکیبات بین ۱.۰۶۰ تا ۱.۱۰۰ قرار میگیرد).
- عدد پتانسیل اولیه الکل (%ABV) را نیز میتوانید از روی ستون درصد الکل قرائت و ثبت کنید.
مرحله سوم: فرآیند تخمیر و قرائت نهایی (Final Gravity – FG)
- اجازه دهید فرآیند تخمیر به طور کامل سپری شود.
- پیش از پر کردن نهایی یا بستهبندی، نمونهای دیگر از مایع را برداشته و مجدداً هیدرومتر را درون آن قرار دهید.
- چگالی نهایی (Final Gravity) را یادداشت کنید.
فرمول و نحوه کار با الکل سنج سه کاره جهت محاسبه درصد الکل
در کار با الکل سنج سه کاره، تعیین درصد الکل نهایی به دو روش انجام میپذیرد:
روش ۱: استفاده از فرمول وزن مخصوص (Specific Gravity)
اختلاف چگالی اولیه و ثانویه در ضریب استاندارد ضرب میشود:

مثال دستورالعمل: اگر چگالی اولیه 1.050و چگالی نهایی 1.010باشد

روش ۲: استفاده از ستون پتانسیل الکل (Approximate %ABV)
- عدد خواندهشده در نوبت اول، نشاندهنده پتانسیل الکل مایع تخمیرنشده است.
- عدد قرائتشده در نوبت دوم (پس از پایان تخمیر) از عدد قرائت اول کم میشود.
- مثال: اگر قرائت اول %8و قرائت دوم 1% باشد:
![]()
استوانه مدرج مناسب برای هیدرومتر سه کاره
برای انتخاب استوانه مدرج (مزور) مناسب جهت الکل سنج یا هیدرومتر، باید دو فاکتور اصلی یعنی ارتفاع (طول) و قطر بدنه الکل سنج را در نظر گرفت تا ابزار حین غوطهوری به کف استوانه برخورد نکند و به جدارهها نیز نچسبد.
مشخصات هیدرومتر : ارتفاع ۲۶۰ میلیمتر (۲۶ سانتیمتر) و قطر ۱۶ میلیمتر.
استوانه مدرج مناسب: مزور ۲۵۰ میلیلیتر (انتخاب ایدهآل) یا مزور ۱۰۰ میلیلیتر بلند
دلیل انتخاب: به دلیل طول ۲۶ سانتیمتری، مناسبترین استوانه ۲۵۰ سیسی (مزور منقاری شیشه ای یا پلاستیکی) است تا غوطهوری آزادانه انجام گیرد. در صورتی که حجم نمونه مایع محدود باشد، میتوان از برخی مدلهای استوانه مدرج ۱۰۰ میلیلیتر بلند نیز استفاده کرد، مشروط بر آنکه ارتفاع مفید مایع بیشتر از غوطهوری هیدرومتر باشد.
جدول تبدیل چگالی، بریکس و پتانسیل الکل
جدول رسمی تبدیل چگالی نسبی (Specific Gravity) به درصد قند (Brix) و پتانسیل تقریبی الکل (%ABV) در دمای مرجع ۶۰ درجه فارنهایت (حدود ۱۵.۵ درجه سانتیگراد) به شرح زیر است:
| وزن مخصوص / چگالی در ۶۰° فارنهایت | درصد قند Brix در ۶۰° فارنهایت | پتانسیل تقریبی الکل (Approx. %ABV) |
| 0.980 | -5.3 | -2.6 |
| 0.985 | -3.9 | -2.0 |
| 0.990 | -2.6 | -1.3 |
| 0.995 | -1.3 | -0.7 |
| 1.000 | 0.0 | 0.0 |
| 1.005 | 1.3 | 0.7 |
| 1.010 | 2.5 | 1.3 |
| 1.015 | 3.8 | 2.0 |
| 1.020 | 5.1 | 2.6 |
| 1.025 | 6.3 | 3.3 |
| 1.030 | 7.5 | 3.9 |
| 1.035 | 8.7 | 4.6 |
| 1.040 | 10.0 | 5.2 |
| 1.045 | 11.2 | 5.9 |
| 1.050 | 12.3 | 6.5 |
| 1.055 | 13.5 | 7.2 |
| 1.060 | 14.7 | 7.8 |
| 1.065 | 15.8 | 8.5 |
| 1.070 | 17.0 | 9.1 |
| 1.075 | 18.1 | 9.8 |
| 1.080 | 19.2 | 10.4 |
| 1.085 | 20.4 | 11.1 |
| 1.090 | 21.5 | 11.7 |
| 1.095 | 22.6 | 12.4 |
| 1.100 | 23.7 | 13.0 |
| 1.105 | 24.8 | 13.7 |
| 1.110 | 25.8 | 14.3 |
| 1.115 | 26.9 | 15.0 |
| 1.120 | 28.0 | 15.6 |
| 1.125 | 29.0 | 16.3 |
| 1.130 | 30.1 | 16.9 |
| 1.135 | 31.1 | 17.6 |
| 1.140 | 32.1 | 18.3 |
| 1.145 | 33.2 | 18.9 |
| 1.150 | 34.2 | 19.6 |
جدول تصحیح دما
در صورتی که دمای مایع با دمای کالیبراسیون (۶۰ درجه فارنهایت) متفاوت باشد، مقادیر زیر به عدد خواندهشده اضافه یا از آن کم میشوند:
| دمای نمونه (°F) | ضریب تصحیح چگالی (.Sp. Gr) | ضریب تصحیح بریکس (Brix) |
| 52.2 | -0.001 | -0.2 |
| 60.0 | 0.000 | 0.0 |
| 72.4 | +0.002 | +0.4 |
نکات مهم ایمنی و نگهداری
- عدم قرارگیری در آب جوش: دستگاه را با احتیاط حمل کنید و از قرار دادن آن در آب در حال جوش جداً خودداری فرمایید.
- اصلاح دمایی : این هیدرومتر در دمای مرجع ۶۰ درجه فارنهایت (حدود ۱۵.۵ تا ۲۰ درجه سانتیگراد) کالیبره شده است؛ در صورت اختلاف دمای نمونه با دمای کالیبراسیون، از جدول تصحیح دما (جدول بالا) استفاده نمایید.
ویژگی های هیدرومتر سه کاره
- سه مقیاس همزمان در یک ابزار : این ابزار بر روی ساقه باریک شیشهای خود دارای سه درجهبندی رنگی مجزا شامل چگالی نسبی مایع (Specific Gravity)، درصد قند بریکس (Brix) و پتانسیل الکل (%ABV) است که نیاز به استفاده از چندین دستگاه جداگانه را برطرف میکند.
- طراحی ارگونومیک و شناوری عمودی پایدار: تعبیه حباب انتهایی حاوی وزنههای سربی با چسب مخصوص، تعادل هیدرودینامیکی کاملی به ابزار داده و باعث قرارگیری کاملاً عمودی و تراز آن در مایع میشود.
- تفکیک رنگی بخشهای درجهبندی: مقیاسهای روی بدنه با رنگهای سفید، زرد و قرمز ناحیهبندی شدهاند تا محدودههای شروع، پیشرفت و پایان تخمیر مایعات به آسانی قابل مشاهده و تشخیص چشمی باشند.
- ابعاد استاندارد جهت استفاده در مزور: ارتفاع ۲۶۰ میلیمتری و قطر ۱۶ میلیمتری آن امکان اندازهگیری آسان در انواع استوانههای مدرج (مزورهای ۱۰۰ و ۲۵۰ میلیلیتر) را با حداقل حجم نمونه مصرفی فراهم میسازد.
- قاب محافظ پلیمری ایمن: به همراه یک جعبه استوانهای پلاستیکی کشویی ارائه میشود که از بدنه شیشهای ظریف هیدرومتر در برابر ضربه و شکستگی هنگام نگهداری یا جابهجایی محافظت میکند.

مزایای الکل سنج سه کاره
- پایش صفر تا صد فرآیند تخمیر: برخلاف الکلسنجهای معمولی که تنها درصد الکل مایعات خالص آب و الکل را نشان میدهند، این هیدرومتر قند اولیه را اندازه میگیرد و امکان محاسبه درصد دقیق الکل تولیدشده حاصل از تخمیر را به دست میدهد.
- کاهش خطای محاسباتی: به دلیل وجود جدول تبدیل و فرمول کالیبرهشده مشخص، تغییرات چگالی مایع مستقیماً به درصد الکل و بریکس تبدیل شده و نتایجی بسیار قابلاعتماد ارائه میدهد.
- قابلیت تصحیح دمایی : با بهرهگیری از جدول اصلاح دمای مرجع، در دماهای مختلف کاری میتوان انحراف قرائت را اصلاح و عدد واقعی را به دست آورد.
- عدم نیاز به باتری یا منبع تغذیه: ساختار این ابزار کاملاً مکانیکی و بر اساس قانون شناوری ارشمیدس بوده و بدون استهلاک الکترونیکی، طول عمر دائمی دارد.
سوالات متداول
1. تفاوت هیدرومتر سهمقیاسه مخصوص آبجو با الکلسنج مخصوص مشروبات تقطیری چیست؟
هیدرومتر سهکاره برای اندازهگیری چگالی، میزان قند و الکل بالقوه مایعات تخمیری مانند آبجو طراحی شده است. اما الکلسنج مخصوص مشروبات تقطیری، درصد الکل را در مخلوط آب و الکل اندازهگیری میکند و برای مایعات قندی مناسب نیست؛ چون قند باعث خطا در قرائت میشود.
2. چگونه باید اعداد و خطوط سه مقیاس را درست خواند؟
ابتدا هیدرومتر را داخل نمونه مایع قرار دهید تا آزادانه شناور شود و حبابهای چسبیده به آن را با چرخاندن آرام جدا کنید. در ارتفاع چشم و از پایین سطح انحنای مایع (Meniscus)، عدد مربوط به هر مقیاس را بخوانید: وزن مخصوص (SG)، میزان قند (Brix) و الکل بالقوه (Potential Alcohol).
3. چگونه میتوان از صحت اندازهگیری و کالیبره بودن دستگاه اطمینان پیدا کرد؟
یک روش ساده، قرار دادن هیدرومتر در آب مقطر با دمای کالیبراسیون درجشده روی دستگاه است؛ در این شرایط باید عدد SG برابر 1.000 باشد. همچنین سالم بودن بدنه، ثابت بودن مقیاس داخلی و تمیز بودن ساقه دستگاه را بررسی کنید؛ برای اطمینان آزمایشگاهی، کالیبراسیون با مراجع استاندارد دقیقتر لازم است.
4. آیا دمای مایع بر عدد اندازهگیریشده تأثیر میگذارد؟
بله، تغییر دما باعث تغییر چگالی مایع و در نتیجه تغییر عدد نمایشدادهشده میشود. بیشتر هیدرومترهای سهکاره برای دمای مرجع ۲۰ درجه یا ۶۸ درجه فارنهایت کالیبره شدهاند؛ بنابراین در دماهای دیگر باید از جدول تصحیح دمای مخصوص همان مدل استفاده کنید.
5. چرا ممکن است هیدرومتر هنگام اندازهگیری تا انتهای استوانه فرو برود؟
یکی از دلایل احتمالی، پایین بودن چگالی مایع نسبت به محدوده اندازهگیری دستگاه است؛ در چنین شرایطی هیدرومتر عمیقتر فرو میرود. کم بودن حجم نمونه یا استفاده از استوانه نامناسب نیز ممکن است باعث برخورد دستگاه با کف یا دیواره شود؛ در این حالت قرائت معتبر نیست.
6. آیا نسخه اکریلیک یا پلاستیکی دوام و دقت مناسبی دارد؟
مدلهای پلیکربناتی و پلاستیکی میتوانند برای اندازهگیری چگالی استفاده شوند و در مقایسه با مدل شیشهای نگرانی کمتری از بابت شکستگی دارند. بااینحال، دقت آنها به کیفیت ساخت و کالیبراسیون وابسته است؛ همچنین باید از شویندههای ساینده، ماشین ظرفشویی و اتوکلاو برای تمیزکردن مدلهای پلیکربناتی خودداری کرد.
7. چگونه باید قرائت اولیه و نهایی را برای محاسبه درصد الکل تفسیر کرد؟
قبل از شروع تخمیر، چگالی اولیه (OG) و پس از پایان تخمیر، چگالی نهایی (FG) را اندازهگیری کنید. اختلاف این دو عدد مبنای تخمین درصد الکل است؛ برای محاسبه تقریبی میتوان از فرمول زیر استفاده کرد:
مثلاً اگر OG برابر 1.100 و FG برابر 1.000 باشد، درصد الکل تقریبی ۱۳٫۳٪ خواهد بود.

خرید الکل سنج سه کاره از آسمان لب
جهت تهیه هیدرومتر سه کاره (الکل سنج سه کاره) با تضمین دقت کالیبراسیون، کیفیت شیشه و بستهبندی ایمن، میتوانید سفارش خود را بهصورت آنلاین از شرکت تجهیزات آزمایشگاهی آسمان لب ثبت فرمایید.
مزایای خرید از آسمان لب:
- تحویل اکسپرس ۲ ساعته در شهر تهران: ارسال بسیار سریع سفارشها از انبار مرکزی (محدوده بازار تجهیزات آزمایشگاهی و سه راه جمهوری) برای خریداران پایتخت.
- بستهبندی ایمن و ارسال به سراسر کشور: ارسال محافظتشده تجهیزات شیشهای ظریف بدون خطر شکستگی به کلیه شهرستانها.
- ۷ روز ضمانت بازگشت کالا: امکان بازگرداندن سفارش در صورت هرگونه نقص فیزیکی یا عدم انطباق با مشخصات فنی محصول.
- تضمین اصالت و کالیبراسیون استاندارد: عرضه هیدرومترهای کالیبره با درجهبندی خوانا و به همراه جدول راهنمای محاسباتی.
- صدور فاکتور رسمی: امکان دریافت آنلاین پیشفاکتور در سبد خرید و صدور فاکتور رسمی با ثبت در سامانه مودیان مالیاتی برای شرکتها و مراکز علمی.
- مشاوره تخصصی پیش از خرید: همراهی کارشناسان فنی جهت انتخاب حجم مناسب استوانه مدرج (مزور) و نحوه صحیح کاربری ابزار.


نقد و بررسیها0
هنوز بررسیای ثبت نشده است.